Skip to main content

Het nut van geschiedenis

De steen van Aneyoshi

De soms eeuwenoude monumenten langs de kust van Japan staan bekend als tsunami-stenen (tsunami ishi). Een van de meest bekende en effectieve voorbeelden staat in het kleine bergdorpje Aneyoshi.

Deze stenen werd geplaatst na een vernietigende tsunami in 1933. De in steen gebeitelde boodschap luidt vertaald als volgt:

"Hooggelegen woningen garanderen de vrede en het geluk van onze nakomelingen. Denk aan de ramp van de grote tsunami's. Bouw geen huizen beneden dit punt."

Terwijl veel omliggende kuststeden in de regio Tohoku tijdens de zware aardbeving en tsunami van 2011 volledig werden weggevaagd, bleef het dorp Aneyoshi volledig ongedeerd.
De inwoners hadden door de generaties heen de strikte wetmatige waarschuwing van hun voorouders gerespecteerd. Het water stopte destijds op amper 90 meter afstand van de steen. Omdat iedereen braaf boven de steen was blijven bouwen, overleefde de voltallige gemeenschap de catastrofe zonder schade.

De schade veroorzaakt door deze tsunami was: 19.747 doden, 2.556 vermisten, 3.774 indirecte doden, 470.000 geëvacueerden, 122.000 gebouwen met de grond gelijkgemaakt. Daarnaast raakten nog eens bijna een miljoen huizen zwaar tot gedeeltelijk beschadigd. De totale geschatte directe economische schade:360 miljard dollar (de Wereldbank bestempelde dit destijds als de duurste natuurramp in de geschiedenis).
Wanneer iedere getroffen kustbewoner zich de tekst op de steen van Aneyoshi had aangetrokken, zou de schade maar een fractie geweest zijn. 

Dat is het nut van geschiedenis!

Zelfvernietiging van beschavingen?

We kunnen nog een stap verder gaan! Wanneer we de loop van de geschiedenis van de mensheid overzien, dan merken we dat er een heel aantal beschavingen verdwenen zijn. Dat is zelfs zo opvallend, dat wetenschappers rapporten schreven  met titels die insinueren dat een beschaving steeds gedoemd is om te verdwijnen. Bv. Md. Merajul Islam in "Collapse: The Universal Laws of Civilizational Suicide" (ResearchGate, 2025). 
Nl: “Collapse: De universele wet van de zelfvernietiging van beschavingen.”

Éen van zijn conclusies is:

Md. Merajul Islam :  Rechtvaardigheid als het zenuwstelsel van de beschaving
Als de beschaving een lichaam zou zijn, dan zou rechtvaardigheid het zenuwstelsel ervan zijn: onzichtbaar maar alomtegenwoordig, het evenwicht regulerend, harmonie waarborgend en reagerend op pijn voordat deze tot verlamming leidt.
Op het moment dat dit systeem wordt aangetast, sterft het lichaam niet onmiddellijk; het ondergaat een geleidelijke, inwendige ineenstorting. Geen enkele beschaving in de geschiedenis is van de ene op de andere dag ingestort. Ze hebben eerst hun interne samenhang, morele helderheid en verdelingsrechtvaardigheid verloren – allemaal uitingen van rechtvaardigheid.
Dit hoofdstuk onderzoekt hoe corruptie en ongelijkheid niet louter economische neveneffecten zijn, maar existentiële bedreigingen die samenlevingen stilletjes van binnenuit ontwrichten. Dit zijn geen politieke slogans; het zijn empirische patronen die zich door de eeuwen heen hebben afgetekend, van de val van Babylon tot de implosie van de Sovjet-Unie.

Civilizational Suicide? Is dat een natuurwet?

Een universele wet voor zelfmoord van de beschaving? Zo lijkt het wel voor sommige onderzoekers. Zelfs de WHO heeft zich ook gericht op dit vraagstuk en komt met een lijstje van 5 punten om het probleem te begrijpen:

  1. De erosie van ecologische, levens-ondersteunende systemen
  2. De aftakeling mondiale vooruitgang
  3. Falende voedselzekerheid en massale migratie
  4. Toenemende ongelijkheid en kwetsbaarheid
  5. Het "syndromische" gevaar van infectieziekten = pandemieën

Merkwaardig genoeg komen deze  5  punten zeer dicht bij  de Bijbelse geschiedschrijving: daar worden natuurrampen (1), oorlogen (2) en hongersnoden(3) vrijwel nooit beschreven als willekeurige, natuurlijke of puur geopolitieke gebeurtenissen. Ze functioneren bijna altijd als een directe spiegel of een gevolg van de morele (4) en spirituele relatie tussen de mens en God.In de Bijbel wordt natuurlijk meestal over de relatie tussen God en Zijn volk, Israel geschreven. 
Dit bijbelse wereldbeeld rust op een aantal specifieke theologische mechanismen:

I. Het Verbond en de "Zegen en Vloek"

In het Oude Testament (met name in het boek Deuteronomium) staat het Verbond centraal. Dit is een formeel contract tussen God en het volk met zeer expliciete voorwaarden:
Gehoorzaamheid leidt tot zegen: tijdige regen, overvloedige oogsten, vrede en bescherming tegen vijanden.
Ongehoorzaamheid (zoals afgoderij of sociale onrechtvaardigheid) activeert de "vloek": droogte, sprinkhanenplagen, hongersnood en militaire nederlagen.
Wanneer er een hongersnood uitbrak, stelde het volk niet de vraag: "Is er te weinig regen gevallen?", maar: "Wat hebben wij gedaan waardoor God de hemel heeft gesloten?"

II. Profetische maatschappij-kritiek

De profeten in de Bijbel (zoals Jesaja, Amos en Jeremia) traden op als "klokkenluiders" van deze relatie. Zij verwittigden over naderend onheil of militaire invasies door vijandige wereldrijken, en verbonden dat rechtstreeks aan het morele gedrag van de samenleving (deze waarschuwingen werden hen door God gegeven). Opmerkelijk is dat zij hongersnoden en oorlogen niet alleen toeschreven aan religieuze ontrouw (afgoderij), maar heel vaak ook aan sociale zonde: het uitbuiten van de armen, corruptie in de rechtspraak en het verwaarlozen van weduwen en wezen. Het verbreken van de relatie met de naaste was synoniem aan het verbreken van de relatie met God.

III. Kosmische verbondenheid

In het bijbelse denken is de natuur niet neutraal of mechanisch. De schepping reageert op de daden van de mens. Een bekend voorbeeld is het verhaal van de zondeval in Genesis, waar de aardbodem vervloekt wordt en dorens en distels gaat dragen als direct gevolg van de menselijke ongehoorzaamheid.
Een minder bekend voorbeeld toont de schuld van de mens: 

Jes 24:1-6 Zie, de HERE ontledigt en verwoest de aarde, keert haar onderstboven en verstrooit haar inwoners. Dan vergaat het de priester als het volk, de heer als de knecht, de meesteres als haar dienstmaagd, de verkoper als de koper, wie te leen ontvangt als wie te leen geeft, de schuldenaar als de schuldeiser. De aarde wordt volkomen ontledigd en geheel leeggeroofd, want de HERE heeft dit woord gesproken. De aarde treurt, verwelkt; de wereld kwijnt weg, verwelkt; de hoogsten van het volk des lands kwijnen weg. Want de aarde is ontwijd door haar bewoners, omdat zij de wetten hebben overtreden, de inzetting ontdoken, het eeuwig verbond verbroken. Daarom verslindt een vloek de aarde en moeten haar bewoners boeten; daarom worden de bewoners der aarde door een gloed verteerd en blijven er weinig stervelingen over.

De fysieke leefomgeving (de natuur) deelt in de crisis van de menselijke relatie met de Schepper.

IV. Het Nieuwe Testament en de Eindtijd

In het Nieuwe Testament, met name in de Apocalyps (het boek Openbaring) en de redevoeringen van Jezus over de eindtijd, komen ook grote rampen, oorlogen en hongersnoden voor.
Hoewel deze soms worden gepresenteerd als noodzakelijke weeën die bij de overgang naar een nieuwe wereld horen, blijven ze diep geworteld in de weigering van de mensheid om zich om te keren naar God. De rampen fungeren hier vaak als een ultieme, kosmische oproep tot bekering.
Contrast met moderne "collapsologie"

Dit beeld verschilt fundamenteel van wat de moderne wetenschappelijke rapporten veronderstellen:

  • Wetenschap: Ziet instorting als een onpersoonlijk, wiskundig en ecologisch gevolg van overbevolking, ongelijkheid en uitputting van grondstoffen.
  • Bijbel: Ziet instorting als een relationeel en moreel gevolg. De fysieke ramp is het symptoom; de verbroken relatie met God en de medemens is de daadwerkelijke oorzaak.

Deze oorzaak is dieper geworteld in het plan dat God met de mens heeft. Paulus schrijft daarover in de brief aan de gemeente te Efeze, hoofdstuk 1. Wanneer de mens of een regering te ver van Gods plan afkeert, start er blijkbaar een mechanisme dat een halt toeroept aan die verkeerde weg. Op die manier kan het kwade niet zo ver doorgaan dat de mens volledig van de aardbol zou verdwijnen. Ondanks wat verwacht wordt door de evolutietheorie, overwint het kwade niet, zelfs niet als het de sterkste i… God overwint  altijd!