77 boeken
Intro
De meeste theologen rekenen de Bijbel op zesenzestig boeken. Wij komen op zevenenzeventig, met het verschil helemaal in Genesis. Dat eerste boek is volgens ons geen boek maar een band, waarin twaalf afzonderlijke geschriften bij elkaar zijn gebracht.
De twaalf delen van Genesis
Elf keer sluit er in Genesis een deel af met dezelfde formule, telkens met een naam erbij. Zo valt het boek uiteen in twaalf stukken met aanwijsbare grenzen.
| Verzen | Sluit af met | Op naam van | Waarover het gaat | |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 1:1 – 2:4a | de verwekkingen van de hemel en de aarde | geen menselijke schrijver | het scheppingsverslag |
| 2 | 2:4b – 5:2 | het boek van de verwekkingen van Adam | Adam | de hof, de overtreding, de eerste twee zonen |
| 3 | 5:3 – 6:9a | de verwekkingen van Noach | Noach | van Adam tot Noach, tien geslachten |
| 4 | 6:9b – 10:1a | de verwekkingen van de zonen van Noach | Sem, Cham en Jafet | de vloed en de nieuwe start |
| 5 | 10:1b – 11:10a | de verwekkingen van Sem | Sem | de volkeren en de spraakverwarring |
| 6 | 11:10b – 11:27a | de verwekkingen van Terach | Terach | de lijn van Sem naar Abram |
| 7 | 11:27b – 25:12 | de verwekkingen van Ismaël | Ismaël | Abraham, de roeping en de twee zonen |
| 8 | 25:13 – 25:19a | de verwekkingen van Isaak | Isaak | de zonen van Ismaël |
| 9 | 25:19b – 36:1 | de verwekkingen van Esau | Esau | Jakob en Esau, Haran, de terugkeer |
| 10 | 36:2 – 36:9 | de verwekkingen van Esau, de vader van Edom | Esau | Esau vertrekt naar Seïr |
| 11 | 36:10 – 37:2a | de verwekkingen van Jakob | Jakob | het huis van Esau in Edom |
| 12 | 37:2b – 50:26 | geen colofon | Jozef | Jozef in Egypte |
Het twaalfde deel valt op, want daar staat geen formule onder. Dat deel eindigt met de dood en de begrafenis van zijn eigen hoofdpersoon, en een man ondertekent zijn eigen begrafenis niet. Daarom nemen wij Jozef aan als de samensteller: hij is de laatste schrijver, en zijn eigen stuk is het enige dat niet door een volgende eigenaar is afgesloten.
De rekening
Hoe kom je dan op zevenenzeventig? Zo: zesenzestig boeken, minus Genesis als één boek, plus de twaalf geschriften die erin staan. Dat is 66 − 1 + 12 = 77.
⚠️ Waarvan dit getal afhangt
Hier hoort een eerlijke waarschuwing bij, want het getal zevenenzeventig rust op een telling die zelf een afspraak is. Zesenzestig is de telling van de protestantse canon. De Joodse overlevering komt op vierentwintig boeken voor hetzelfde Oude Testament, omdat zij de twaalf kleine profeten als één boek rekent en Samuel, Koningen, Kronieken, Ezra en Nehemia telkens als één. Josephus komt in zijn verweerschrift tegen Apion op tweeëntwintig, precies het aantal letters van het Hebreeuwse alfabet! De rooms-katholieke canon komt op drieënzeventig, want zij neemt de deuterocanonieke boeken mee.
Zevenenzeventig is dus geen zelfstandige vondst maar een gevolg: het is de gangbare telling van zesenzestig, met Genesis uitgevouwen. ⛔ En de voorkeur van de Schrift voor het getal zeven voeren wij hier niet aan als grond. Wie dat doet, maakt van een uitkomst een bewijs, en dan hangt de zaak aan een telling die ook anders had kunnen lopen.
Wat er wel vaststaat
Wat er onder die discussie over het tellen onaangeroerd blijft, is wel degelijk telbaar. In de Hebreeuwse tekst van Genesis staat de formule elf keer. Elf colofons dus, en twaalf delen, omdat het laatste deel er geen heeft. Dat is geen gevolgtrekking maar een waarneming, en u kan haar zelf natrekken met een concordantie.
Daarmee is ook gezegd waar het werkelijk om gaat. Niet om het getal, maar om de vraag wat voor soort tekst Genesis is: één verhaal van één schrijver, of een band met twaalf documenten erin.
Waarom het verschil uitmaakt
Een boek dat je als één stuk leest, toets je ook als één stuk. Een bundel van twaalf documenten vraagt twaalf keer dezelfde vragen: wie beheerde dit deel, wat kon de schrijver ervan weten, en waar houdt het op?
Die werkwijze levert iets op dat de gewone lezing niet geeft. Het eerste deel blijkt dan apart te staan, want bij de eerste dagen was geen mens aanwezig. Het vierde deel blijkt een scheepsjournaal te bevatten, met data tot op de dag. En het twaalfde blijkt het enige te zijn zonder ondertekening. Zulke verschillen vallen weg zodra je Genesis als één doorlopend verhaal behandelt.
Besluit
De Bijbel bestaat uit zesenzestig boeken wanneer je Genesis als één boek telt, en uit zevenenzeventig wanneer je het openvouwt zoals het zelf is opgebouwd. Wij houden de tweede telling aan, omdat zij zichtbaar maakt wat de eerste verbergt: dat het oudste boek van de Schrift een archief is.
Wat Wiseman daarover voorstelde en wat hij openliet, staat op De kleitabletten van Wiseman. Waarom die eigenaars er belang bij hadden dat hun stuk klopte, staat op Kleitabletten verslag van directe getuigen. En de weg waarlangs het archief één boek werd, staat in Het archief van Jozef.
Referenties
- P.J. Wiseman, Ontdekkingen over Genesis. Het eerste Bijbelboek in het licht van het archeologisch onderzoek, Jan Haan N.V., Groningen, 1960 (Nederlandse vertaling van New Discoveries in Babylonia about Genesis, 1936; de tabel van de delen staat op blz. 64)
- Flavius Josephus, Tegen Apion I, 38-41 (de telling van tweeëntwintig boeken). Josephus noemt het aantal zelf zonder het aan het alfabet te verbinden; die koppeling is van latere schrijvers als Origenes en Hiëronymus
- De verdeling in twaalf delen met hun versgrenzen is nageteld op de Hebreeuwse tekst; de formule is H8435 תּוֹלְדֹת (toledot, geslachten)
- Bijbeltekst: NBG1951 (afgekort NBG), tenzij anders vermeld
