Een correct wereldbeeld?


Ook de natuurwetenschappelijke wetmatigheden, die de zichtbare werkelijkheid om ons heen met al z´n interacties (aangeduid met de meervoudige pijlen) beschrijven, zijn volledig in dit besloten wereldbeeld tot stand gekomen.

Het succes van de wetenschap.

De wetenschappelijke ontwikkelingen van de laatste 50 jaar hebben heel wat bijgedragen tot onze huidige, westerse hoogstaande samenleving. Daardoor is de wetenschap bij Jan-in-de-straat ´verheven´ tot een onfeilbare, bijna heilig menselijke bedrijf. Wetenschappelijke waarnemingen worden niet meer of nog nauwelijks in twijfel getrokken. Wat de wetenschap aandraagt wordt aanvaard als juist, betrouwbaar, onfeilbaar. Maar in de wetenschapsfilosofie wordt daar veel voorzichtiger mee omgegaan. Daar stelt men dat feiten niet altijd direct toegankelijk zijn voor onze ogen. En daar stelt men ook dat feiten niet noodzakelijk een betrouwbare bron zijn voor natuurwetenschappelijke kennis. In de wetenschapsfilosofie wordt dus gewaarschuwd voor het overschatten van de wetenschap. Je houdt dus best rekening met de mogelijkheid dat de wetenschap ons wel eens een te eenzijdige - en waarschijnlijk zelfs onvolledige - voorstelling tekent van de zichtbare wereld om ons heen. Ik mag stellen dat er dus nog facetten zijn van dat wereldbeeld waar de wetenschap nog niet aan toegekomen is om dat voor ons uit te tekenen. Optie 2 : Ook een onzichtbare wereld - het dilemma.

In ons uitgangspunt aan het begin van dit artikel hielden we ook de mogelijkheid open dat er naast de zichtbare wereld om ons heen ook nog een onzichtbare wereld zou kunnen zijn. Wil je ruimdenkend zijn, en alle opties openlaten, dan verdient deze opvatting een kritische beschouwing. Hier komen we echter op een zeer moeilijk terrein, vooral wanneer men de werkelijkheid om ons heen met behulp van wetenschappelijk verantwoorde vaststellingen wil beschrijven. Het bedrijven van wetenschap is nu eenmaal beperkt tot de natuurlijke wereld om ons heen, en daar zit dan ook ons dilemma. Over het boven-natuurlijke, of die extra dimensie die we niet kunnen zien, daar kan het niet anders dan dat de wetenschap ons in de steek moet laten. En dan barst de discussie natuurlijk in al z´n hevigheid los. Want wie de ´verheven wetenschap´ niet wil of kan loslaten om de werkelijkheid van optie 2 te beschrijven komt daarbij geen stap verder.

Hier kan het dus niet anders dan dat de dialoog blokkeert. We komen terecht in een pat-stelling, in een welles-nietes discussie. Wetenschappers zijn snel met hun verwijten dat hier religie of filosofie de discussie komt verstoren. Dat is zo, maar er is bovendien geen ontkomen aan, want dat impliceerde nu net het uitgangspunt waarbij aanvaard werd dat de niet-waarneembare dimensie, of de boven-natuurlijke wereld, in het denkbeeld werd opgenomen.

Het bovenstaande schematische overzicht geeft de 2de optie voor het wereldbeeld weer, waarbij de fysische wetmatigheden zich nu niet noodzakelijkerwijze enkel afspelen in de zichtbare wereld om ons heen, maar waar de mogelijkheid wordt opengelaten om ook te interageren met de boven-natuurlijke wereld. Hier plaatsen we het gedachtengoed van de Intelligent Design aanhangers, maar hier sluit ook de religie naadloos op aan.

Intelligent Design.

De complexiteit van het leven in de natuur om ons heen neemt soms zo ´n vormen aan dat zelfs wetenschappers die niet gelovig zijn, zoals bijvoorbeeld nobelprijswinnaar Francis Crick, niet anders kunnen dan op basis van hun onderzoek te stellen dat er wel een intelligente ontwerper achter dit alles moet aanwezig zijn. Crick kreeg zijn onderscheiding voor zijn onderzoek naar de helix-structuur van DNA, de informatiedrager in iedere levende cel. Hij kon niet langer geloven dat een complexe structuur als DNA door toevallige processen tot stand had kunnen komen, en besloot dat buitenaards leven deze informatie op aarde binnengebracht had. Onderzoeker Michael J. Behe beschreef nog meerdere zogenaamde ´niet-vereenvoudigbare complexe systemen´ zoals het zweephaar-motortje als voortbewegingsmechanisme voor bacteriën. Ook hij kon zich niet voorstellen dat dergelijke complexe mechanismen door toevallige veranderingen tot stand zouden hebben kunnen komen.

De Bijbel.

Het Bijbelse verhaal, bijvoorbeeld dat van de wonderbaarlijke vermenigvuldiging van de broden, zou met een wereldbeeld, zoals hierboven schematisch voorgesteld is, een verklaring kunnen vinden. We stellen nogmaals heel duidelijk dat dit geen wetenschappelijke verklaring kan zijn voor dit fenomeen. Hier ga je opnieuw de wereld van het geloof in. Ofwel je gelooft dat die onzichtbare wereld er is, en dan kan je deze wonderlijke mirakels plaatsen, ofwel je gelooft niet in die boven-natuurlijke wereld, en dan zal je deze en andere wonderen geen plaats kunnen geven.

Wetmatigheden die de zichtbare en de onzichtbare wereld overbruggen.

In het schematische plaatje hierboven is de meervoudige pijl doelbewust doorheen de grens van zichbare en onzichtbare wereld geplaatst. De Bijbel leert ons bijvoorbeeld in Jesaja 24 vers 4: De aarde treurt, verwelkt; de wereld kwijnt weg... Want de aarde is ontwijd door haar bewoners, omdat zij de wetten hebben overtreden, de inzettingen ontdoken, het eeuwig verbond verbroken. Daarom verslindt een vloek de aarde en moeten haar bewoners boeten; ... En verder in vers 20: de aarde waggelt heen en weer als een nachthut; want haar overtreding drukt zwaar op haar; zij valt en staat niet weer op. Ons bedrijven van wetenschap is uitsluitend gericht op hetgeen we kunnen observeren, meten, voorspellen enz..., op een naturalistische grondslag. De werkelijkheid is echter dat we in een natuurlijke wereld leven die in relatie staat met het bovennatuurlijke. Deze relatie laat zich niet beschrijven in fysische wetmatigheden, maar dit gedeelte in Jesaja laat in niet mis te verstane taal weten dat er ook nog wetmatigheden zijn die uitstijgen boven dat fysische, wetten die opgaan voor het geheel van het natuurlijke en het boven-natuurlijke. Niettegenstaande het feit dat we WETEN dat onze wetenschap beperkt is, kunnen we toch aan de hand van de Bijbel uitspraken doen over wetmatigheden die het natuurlijke en het boven-natuurlijke overbruggen, en de wet in Jesaja 24 is er zo één. Doordat mensen zich van God en Zijn wetten afkeren treedt er een wet in werking die in feite een reactie is van de aarde (door middel van aardbevingen) op de gedragingen (in dit geval de wetteloosheid) van de mensen op deze aarde.

Wat we nog mogen verwachten.

Naarmate de wetteloosheid verder zal toenemen, zal, althans volgens bovenstaande wetmatigheid, de aarde daar steeds verder en dus ernstiger op reageren. Dat zal leiden tot nog meer natuurrampen en nog grotere catastrofes dan we reeds gekend hebben. Het laatste boek in de Bijbel, het boek Openbaring, vertelt waar dit tot slot zal eindigen. Wie een oor heeft, die hore...

Jos Philippaerts