Het 'God of the gaps' argument


Tegenstanders van het creationisme halen dikwijls het 'God-of-the-gaps argument' aan om te wijzen op de zwakheid van de scheppingstheorie, vaak ook nog vergezeld van het nodige cynisme. Desondanks ben ik toch ook wel blij dat onze tegenstanders dit hebben bedacht. Want het 'God-of-the-gaps argument' is eigenlijk een zeer bruikbaar principe. Onze wetenschap is gebaseerd op waarnemingen, en daar zijn de natuurwetten uit afgeleid. Deze natuurwetten beschrijven op nauwkeurige wijze wat er zal gebeuren wanneer een welgedefinieerde situatie zich voordoet.

Bijvoorbeeld, wanneer je een weerstand (R) van 12 Ohm aan een spanningsbron (U) van 12 V verbindt, dan zal er een stroom (I) van 1 Ampère vloeien. Nauwkeurige metingen en herhaalde proeven hebben wetenschappers er van overtuigd dat dit altijd werkt. Dit soort wetten is de basis geworden voor onze industrie en welvaart. Ingenieurs en andere techneuten maken dagelijks gebruik van deze wetten om allerlei apparaten hun werk te laten doen. Het mag voor iedereen duidelijk zijn dat de natuurwetten en de wiskunde samen ons miljarden keren per dag helpen om situaties te voorspellen en te veroorzaken.

Echter, wie dacht dat met deze natuurwetten alles kon voorspeld of verklaard worden, heeft het mis. Nog steeds is onze kennis van onze omgeving, onze leefwereld niet volmaakt. Nog steeds zijn er zaken die we niet in wetten hebben kunnen beschrijven. Dit kan verschillende redenen hebben. Men kan bijvoorbeeld de geschiedenis niet in natuurwetten beschrijven. Het ontstaan van een stad is hiervan een voorbeeld. Men kan wel een aantal bevorderende factoren opnoemen, net zoals men te vermijden omstandigheden kan vinden. Toch blijft het ontstaan van een stad een fenomeen dat niet wetmatig kan beschreven worden. Men kan het dus niet berekenen of voorspellen.

Een ander voorbeeld is het voorspellen van een aardbeving of vulkaanuitbarsting. Dagelijks worden de technieken om bewegingen van de aardkorst te volgen verbeterd, maar voorspellen wanneer er ergens een catastrofe zal plaatsvinden is nog niet aan de orde.

Soms heeft men een idee van hoe iets werkt en dan stelt men daarvoor een theorie op. Deze theorie moet dan getoetst worden aan de realiteit en wanneer er ook maar 1 voorbeeld van het tegenovergestelde kan gevonden worden, zou de theorie moeten worden afgewezen; ze komt dan niet overeen met de waarnemingen.

Het opstellen en nagaan van theorieën vormt de grondslag van onze kennis. Alle natuurwetten zijn volgens dit principe beschreven.

Hoe ver kan je gaan met een theorie? Of eigenlijk moeten we deze vraag stellen: Zijn er grenzen aan de natuurwetten en / of overschrijden we die soms?

Wanneer creationisten vinden dat een wonder van God nodig is om een bepaald iets tot stand te brengen, dan is dat omdat de natuurwetten niet volstaan om het fenomeen zonder toedoen van intelligentie te verklaren. Onze tegenstanders honen dan met deze interventie van God en maken de zaak wat belachelijk, maar net daar wil ik even blijven bij stilstaan. De natuurwetten werden zelf opgesteld aan de hand van waarnemingen. Later doen zich dan situaties voor waarbij deze wetten aan de laars gelapt worden, omdat dit beter uitkomt voor het ‘heersende wereldbeeld’. Dat noemen we dan ‘niet consequent’ omgaan met de natuurwetten.

In onze industrieën wordt niet gerekend op wonderen. Alle productieprocessen zijn puur natuurlijke fenomenen die in de juiste banen worden geleid, op het juiste moment worden toegepast onder de juiste omstandigheden. Puur theoretische kunnen al deze processen natuurlijk per toeval perfect op de juiste plaats en het juiste tijdstip gebeuren, maar iedereen weet dat dit niet zonder meer gebeurt. Wanneer iemand een horloge vindt in het zand op een strand, dan zal hij of zij nooit denken: "Wat een mooie horloge is hier gegroeid, zomaar in het zand." Waarom denk je dit niet? Simpelweg omdat het in strijd is met je ervaringen. Een horloge is het resultaat van het juist samenvoegen van vakmanschap (intelligentie), materiaal en energie. Deze combinatie is noodzakelijk; materiaal en energie samenvoegen is niet voldoende. Om een tuinhuisje te bouwen neem je niet wat boomstammen (materiaal) en wat benzine (energie) om deze dan samen te voegen door de benzine over het hout uit te gieten en vervolgens er een lucifer aan te houden. Er hoort dus intelligentie bij in de vorm van vakmanschap. En ja de energie moet op de juiste manier toegevoegd worden, het materiaal moet het juiste zijn, en goed gereedschap is het halve werk....

Het 'God-of-the-gaps argument' is in veel gevallen helemaal niet zo dom, het getuigt in sommige gevallen van veel ervaring en wijsheid... Maar ook van een zekere nederigheid van hen die weten dat techniek en kennis niet voldoende zijn om datgene tot stand te brengen wat ze voor hun ogen zien

Fenomenen die enkel aan natuurwetten voldoen, trekken niet snel onze aandacht. Weinig mensen zijn verwonderd wanneer een voorwerp dat men loslaat, valt. Al meer mensen zijn verwonderd wanneer ze een vliegtuig zien vliegen, soms hebben deze mensen geen weet van de natuurwetten die erachter zitten, het kan ook zijn dat ze er niet hebben over nagedacht. Nog meer mensen weten kunst te appreciëren; de essentie van kunst is het overvloedige vakmanschap dat er aan te pas komt. Het hoeft geen betoog dat deze vakman zich aan de natuurwetten hoeft te houden. Wat nog meer aandacht trekt, zijn fenomenen die de natuurwetten tarten. De geboorte van een kind is zoiets. Zonder er zich echt van bewust te zijn, spreken veel mensen van een wonder. En ja inderdaad, hier hebben we het 'God-of-the-gaps argument' wel nodig. Niemand kan het ontstaan van een kind uit een eitje en een zaadcel verklaren. We weten misschien helemaal hoe de chemische processen verlopen, maar niemand kan verklaren waarom er iets levends ontstaat op het moment dat de zaadcel in de eicel binnendringt. Wanneer we dan 9 manden later een baby te zien krijgen, zijn we inderdaad verwonderd over het resultaat.

 

To top